"بزرگترین مددکارِ اخلاق، تخیل است، چون ما فقط با تخیل میتوانیم خود را جای دیگر انسانها بگذاریم و شرایط بد آنها را درک کنیم." تو تئاتر Vanya با بازیِ Andrew Scott این اتفاق شاعرانه و انسانی را میبینیم. تو زندگیِ روزانه و جلسات شعرخوانی میتوانیم حرکاتی مثلِ این تئاتر را داشته باشیم.
نقش تخیل در اخلاقی زیستن
با یادآوریِ مصطفا ملکیان
اولين بار سيمون وِی به اين نكته توجه پيدا كرد و در آثار خودش به اين التفات پيدا كرد كه علت اينكه ما اخلاقی زندگی نمیكنيم اين است كه قدرت تخيل قوی نداريم و نمیتوانيم خود را جای ديگران بگذاريم. او میگفت به هركس كه برخورد میكنيد توجه كنيد تا بتوانيد شخصيت و منش او را بشناسيد و وقتی شناختيد هر وقت با او سر و كار پيدا كرديد خودتان را جای او بگذاريد. البته سيمون وی علت عمدهی اخلاقی نزيستن ما را اين میدانست. بعدها آيريس مرداک اين ايده را از سيمون وی گرفت و پرورد.
پس از او به واسطهی سلسله حوادثی كه در جنگ جهانی پيش آمد، خانم هانا آرنت اين سخن سیمون وی و مرداک را به لحاظ تجربی تأييد كرد، چون وقتی كه آيشمان، يكی از بزرگترين جنايتكاران جنگیِ زمان هیتلر كه طبق اعترافات خودش ششصد هزار يهودی را سوزانده بود، را در اورشليم محاكمه میكردند، ايشان از طرف چند روزنامه و مطبوعات به عنوان خبرنگار به آنجا رفته بود. او در طی محاكمات فهميد كه آيشمان يک آدم بسیار مودب، وفادار به همسر و فرزندان، بسیار راستگو و خجالتی و مبادی آداب بود، و برايش سؤال پيش آمد كه چنين آدمی چطور میتواند اينهمه انسان را بسوزاند؟ بعد با گروهی از روانشناسان اجتماعی گفتگو كرد و تحقيقات وسيعی كرد و فهميد كه قدرت تخيل او به كمترين حدیست كه در تاريخ گزارش شده است و نمیتواند خودش را جای ديگران بگذارد. وی كتابی در اين باره نوشت با عنوان "محاكمه در اورشليم" و عنوان فرعی كتاب را پيش پاافتادگیِ شر گذاشت، به اين دليل كه معتقد بود كه شر چيزی نيست كه جای عجيب و غريبی باشد، جلوی پايتان است، كافیست تخيلتان را گسترش دهيد. بعد از آموزههای اين سه فیلسوف، توجه كسانی كه در روانشناسی اخلاق كار میكردند، به نقش تخيل در زندگیِ اخلاقی جلب شد. من خودم نیز اين نقش را میپذيرم، اما نه به عنوان تنها راه اخلاقی زیستن، بلكه به عنوان یکی از راههای مهم اخلاقی زيستن.
از اين لحاظ بود كه آيريس مرداک، يكی از بزرگترين خدمتها به اخلاق را بسط هنر و ادبيات میدانست، چون هنر و ادبیات نقش مهمی در تقویت تخیل انسان دارند و از اين روست كه نظامهای دیکتاتوری جلوی اشاعهی هنر و به خصوص ادبيات را میگيرند، چون وقتی با اینها قدرت تخيل انسانها افزایش یافت، آن وقت با ديگر شهروندان همدلی و همدردی میکنند و اين موجب انسجام اجتماعی میشود كه برای نظامهای دیکتاتوری خطرناک است.
پخش زنده تئاتر ملی: وانیا
بر اساس نمایشنامه دایی وانیا اثر آنتوان چخوف، اندرو اسکات در سالن وستاِند لندن در یک اقتباس تکنفره، چندین شخصیت را در دایی وانیا بازی میکند و پیچیدگیهای احساسات انسانی را بررسی میکند؛ امیدها، آرزوها و پشیمانیهایی که در معرض توجه قرار میگیرند.
National Theatre Live Vanya
کارگردان: Sam Yates
مدت زمان: ۱۱۵ دقیقه